Trójca Święta i Maryja oraz teologowie polscy

Tekst zamieszczony w 2 tomie Biblioteki Mariologicznej pt. Trójca Święta a Maryja. Materiały z sympozjum mariologicznego zorganizowanego przez Polskie Towarzystwo Mariologiczne. Częstochowa, 6-8 września 1999 roku, redakcja naukowa: ks. Teofil Siudy, Kazimierz Pek MIC, Częstochowa 2000, s. 5-6. Zobacz też wersję PDF Zobacz artykuł w formacie PDF.

Bądź pozdrowiona, Córko Boga Ojca,
Bądź pozdrowiona. Matko Syna Bożego,
Bądź pozdrowiona. Oblubienico Ducha Świętego,
Bądź pozdrowiona. Przybytku Trójcy Przenajświętszej!

Fragment starożytnej modlitwy

Rozległe przestrzenie Wyższego Seminarium Duchownego w Częstochowie oraz Sala Papieska na Jasnej Górze w dniach 6-8 września 1999 roku przyjmowały uczestników sympozjum mariologicznego na temat: „Trójca Święta a Maryja”. Takim tematem w dzieje naszej kultury weszło dopiero co utworzone Polskie Towarzystwo Mariologiczne (Dekret: „Wypełniając uchwałę 298 Konferencji Plenarnej Episkopatu Polski obradującej w dniach 10-11 marca 1999 roku w Warszawie, eryguję Polskie Towarzystwo Mariologiczne z siedzibą w Częstochowie i zatwierdzam jego Statut […] Warszawa, dnia 15 marca 1999 r” Józef kard. Glemp, Przewodniczący Konferencji Episkopatu, Prymas Polski”). Kroniki tego Narodu nie odnotowały dotąd sympozjum na taki temat, chociaż wiele Polska przeżyła kongresów i sympozjów poświęconych „Pannie…, której na imię Maryja”. Podejmowano inne zagadnienia, bliższe sercu, wyraźniej obecne w chrześcijańskiej pobożności: kult Matki Bożej, Jej boskie i duchowe macierzyństwo, Jej błogosławioną obecność w dziejach naszego Narodu, z mocnym akcentem na królowanie czy modlitwę różańcową. Doszliśmy po raz pierwszy do Tajemnicy Tajemnic, by pytać o Jej relacje z Miriam. Nie sami wpadliśmy na ten niezwykły i odważny pomysł. Niesieni wysoką falą ogólnokościelnego programu przeżywania wielkiego Jubileuszu 2000, podjęliśmy temat wyznaczony na światowy Kongres Mariologiczny (Rzym, 15-24 września 2000 r.): Maria e il mistero della Santa Trinita. Organizatorzy w rzymskiej centrali sformułowali orientacyjne sugestie, wskazując możliwości roztrząsania podstawowego problemu: w Biblii, w patrystycznej tradycji, w średniowieczu, w czasach nowożytnych i współczesnych, w teologii prawosławnej i reformowanej, w liturgii, w dialogu ekumenicznym, w duchowości, w pobożności ludowej oraz w ikonografii.

Organizatorzy częstochowskiego sympozjum zwrócili się do osób zainteresowanych tą problematyką z propozycją zgłaszania tematów. Tylko w bardzo nielicznych przypadkach sami poszukali referentów do tematów, które – ich zdaniem – winny pojawić się na sympozjum. Zgromadzono 32 propozycje; siedem referatów przedłożono w Sali Papieskiej na Jasnej Górze na sesjach plenarnych (bp prof. Edward Ozorowski, ks. prof. Antoni Tronina, ks. prof. Roman Rogowski, ks. prof. Władysław Głowa[1], ks. dr Wacław Siwak, ks. dr Teofil Siudy i niżej podpisany), inne wygłoszono w trzech sekcjach: dogmatycznej, duchowości i polskiego doświadczenia. W pierwszej rozważono temat według wielkich teologów współczesnych: M. J. Scheebena (ks. W. Wołyniec), H. Mühlena (ks. K. Krzemiński), H. U. von Balthasara (ks. K. Ternka), Y. Congara (K. Pek MIC) i ks. W. Granata (H. Szumił[2]); dwa referaty uzupełniły ten przegląd bardziej ogólną refleksją (J. Bolewski SI i ks. A. Nadbrzeżny). W drugiej sekcji podjęto problem w kontekście duchowości prawosławnej (K. Leśniewski), ewangelickiej (ks. W. Nowak), słowackiej (J. Moricova), karmelitańskiej (B. J. Wanat OCD), Zgromadzenia Marianistów (E. Cardenas SM), ludowej maryjności Ekwadoru (H. Szymiczek SVD), ikony Nieustającej Pomocy (E. Budzyńska) i Akatystu (L. Balter SAC). W trzeciej uwzględniono kazania polskich autorów na Zwiastowanie, drukowanych w XV w. (bp. J. Wojtkowski), średniowieczne zabytki piśmiennictwa polskiego (R. Mazurkiewicz), dziedzictwo bł. Honorata Koźmińskiego (G. Bartoszewski OFMCap) i zgromadzeń przez niego założnych (K. Trela), kard. Stefana Wyszyńskiego (J. Pach OSPPE), św. Maksymiliana Kolbego (P. Sotowski OFMConv), polskiej literatury posoborowej (ks. S. Gręś), sanktuariów maryjno-pasyjnych (R. Jusiak OFM) i pielgrzymek (Z. Jabłoński OSPPE).

Nietrudno zauważyć niemal idealną równowagę między referatami „dogmatycznymi”, „duchowościowymi” i „polskiego doświadczenia”. Zastanawia, że pośród uwzględnionych pięciu wielkich dogmatyków znalazł się tylko jeden Polak (ks. W. Granat). Kilku innych omawianych Polaków znalazło się w klasie duchowości i doświadczenia. Publikowane tutaj referaty, zakwalifikowane przez zarząd Polskiego Towarzystwa Mariologicznego, przynoszą olbrzymie bogactwo teologicznej myśli zogniskowanej na temacie „Trójca Święta a Maryja”. Dobrze przysłużą się zarówno trynitologii, jak i mariologii. Nie zamykają się w teorii, ale ukazują przełożenia na duszpasterstwo i drogi duchowości. Wielka szkoda, że tylko niektóre (w liczbie 15) mogą być zaprezentowane na forum rzymskim, pośród 11 grup językowych, z szansą publikacji w aktach kongresu (w obcojęzycznej szacie słownej). Trudno rozstrzygnąć, do kogo przede wszystkim skierowana jest ta książka: do studentów i profesorów teologii czy do szerokich kręgów chrześcijan tęskniących za pogłębionym życiem wewnętrznym. Jedni i drudzy będą wdzięczni autorom i wydawcy.

Celestyn Napiórkowski OFMConv
Kierownik Katedry Mariologii KUL

 

1. Por. ks. W. Głowa, Najświętsza Maryja Panna w „homiliach” Liturgii Godzin, w: Tradycja i otwartość. Księga pamiątkowa poświęcona o. Profesorowi dr. hab. Stanisławowi Celestynowi Napiórkowskiemu, red. K. Kowalik, Lublin 1999, s. 201-250. s. 201-250.

2. s. H. Szumił, Por. Najświętsza Maryja Panna a Trójca Święta w teologicznej myśli ks. Wincentego Granata, w: Diligis Me? Pasce. Księga jubileuszowa dedykowana Biskupowi Sandomierskiemu Wacławowi Józefowi Świerzawskiemu na pięćdziesięciolecie święceń kapłańskich 1949-1999, t. I, red. S. Czerwik, M. Mierzwa, Sandomierz 1999, s. 601-608.

Wprowadzenie

Tekst zamieszczony w 12 tomie Biblioteki Mariologicznej pt. Wokół objawień maryjnych. Polskie pokłosie XXII Międzynarodowego Kongresu Mariologiczno-Maryjnego w Lourdes, 4-8 września 2008 roku, redakcja naukowa: Ks. Teofil Siudy, Grzegorz M. Bartosik OFMConv, Częstochowa 2009, s. 5-6. Zobacz też wersję PDF Zobacz artykuł w formacie PDF.

Temat objawień maryjnych stał się na nowo aktualny w świadomości i życiu Kościoła za sprawą obchodów 150. rocznicy objawień Najświętszej Maryi Panny w Lourdes (1858-2008). Najbardziej wymownym znakiem i niejako zwieńczeniem całorocznego świętowania tej rocznicy stała się pielgrzymka Ojca Świętego Benedykta XVI do Lourdes w dniach 13-15 września 2008 roku, a także poprzedzający ją XXII Międzynarodowy Kongres Mariologiczno-Maryjny (4-8 września 2008 roku), który tym razem zgromadził mariologów i czcicieli Matki Bożej właśnie w tym znanym na całym świecie francuskim sanktuarium maryjnym. Jak zawsze, organizatorem Kongresu była Papieska Międzynarodowa Akademia Maryjna, tym razem we współpracy z Francuskim Towarzystwem Studiów Maryjnych. Legatem Ojca Świętego Benedykta XVI był francuski kardynał Paul Poupard, emerytowany przewodniczący Papieskiej Rady Kultury.

Lurdzkie sanktuarium już po raz drugi gościło Międzynarodowy Kongres Mariologiczno-Maryjny. Pierwszy raz było to w roku 1958, w setną rocznicę objawień Matki Bożej św. Bernadecie Soubirous. Rozważano wówczas bardzo istotny temat relacji Maryi do Kościoła. Panuje przekonanie, że ta kongresowa refleksja o powiązaniach Matki Jezusa z Kościołem przyczyniła się w jakiejś mierze do włączenia tematyki maryjnej w krąg rozważań o Kościele w Konstytucji dogmatycznej o Kościele Lumen gentium na Soborze Watykańskim II. Po pięćdziesięciu latach, w roku 2008, na ostatnim Kongresie w Lourdes podjęty został temat objawień maryjnych. „Objawienia Najświętszej Maryi Panny: historia, wiara i teologia” – tak sformułowany temat Kongresu pozwolił jego uczestnikom na w miarę wszechstronne rozważenie tej trudnej, ale wciąż aktualnej i interesującej wielu problematyki.

Kongresowa refleksja podjęta, zwyczajem Międzynarodowych Kongresów Mariologiczno-Maryjnych, zarówno na sesjach plenarnych, jak i w trakcie prac grup językowych (było ich na lurdzkim Kongresie aż szesnaście, a wśród nich oczywiście również sekcja polska w liczbie dwudziestu prelegentów) przyniosła wiele cennych spostrzeżeń i wniosków. Będziemy mogli zapoznać się z nim w pełni, na szerszym forum, kiedy dotrze do nas rzymskie wydanie kongresowych akt. Zanim jednak to nastąpi, Polskie Towarzystwo Mariologiczne postanowiło przybliżyć tematykę lurdzkiego Kongresu na swoim kolejnym dorocznym Sympozjum Mariologicznym, zorganizowanym w siedzibie Towarzystwa w Częstochowie 19 września 2008 roku. Wybrane elementy kongresowej tematyki objawień maryjnych, a także pierwszą próbę podsumowania i oceny Kongresu w Lourdes, zaprezentowali na częstochowskim Sympozjum – w referatach, a także w panelowej dyskusji – polscy uczestnicy XXII Międzynarodowego Kongresu Mariologiczno-Maryjnego (L. Balter, K. Klauza, G. Bartosik, Z. Jabłoński, J. Królikowski, K. Pek). Szczególnym gościem naszego Sympozjum i zarazem głównym prelegentem był o. Salvatore M. Perrella OSM. Ten rzymski profesor Papieskiego Fakultetu Teologicznego „Marianum” i Papieskiego Uniwersytetu „Antonianum”, który był jednym z głównych prelegentów sesji plenarnych Kongresu w Lourdes, przedstawił na naszym sympozjum obszerny referat na temat: „Mariofanie w «dziś» Kościoła i świata”. Zaprezentował w nim swoje własne przemyślenia dotyczące mariofanii, jak również dokonał prezentacji i wstępnego podsumowania prac Kongresu w Lourdes.

Kolejny tom Biblioteki Mariologicznej przynosi materiały z częstochowskiego Sympozjum dopełnione o trzy referaty wygłoszone w sekcji polskiej Kongresu w Lourdes (J. Kumala, S. C. Napiórkowski, T. Siudy). Stanowi on zatem, jak świadczy o tym podtytuł publikacji, „polskie pokłosie” XXII Międzynarodowego Kongresu Mariologiczno-Maryjnego. W tym miejscu warto zaznaczyć, że pozostałe referaty z polskiej sekcji lurdzkiego Kongresu zostaną opublikowane w kwartalniku mariologicznym „Salvatoris Mater” (1/2009).

Przekazujemy Czytelnikom ten kolejny tom Biblioteki Mariologicznej z nadzieją, że treści w nim zawarte przyczynią się do jeszcze lepszej orientacji w tematyce objawień maryjnych.

Ks. Teofil Siudy
Grzegorz M. Bartosik OFMConv

sympozjum 2009Coroczne Sympozjum Polskiego Towarzystwa Mariologicznego Mariologia na drodze piękna odbędzie się w dniach 11-12 września 2009 roku w Sanktuarium Matki Bożej Ostrobramskiej w Skarżysku-Kamiennej. Będzie ono połączone ze spotkaniem kustoszów sanktuariów polskich.

BM 15 Maryjny kształt świadectwa. Materiały z sympozjum mariologicznego i spotkania kustoszów sanktuariów polskich, Częstochowa, 22-24 września 2011 roku. Redakcja naukowa Grzegorz M. Bartosik OFMConv. Częstochowa 2012, s. 192

Maryjny kształt świadectwa to kolejny, już 15 tom serii Biblioteka Mariologiczna, wydawanej przez Polskie Towarzystwo Mariologiczne. Zgromadzone tu materiały to owoc sympozjum Polskiego Towarzystwa Mariologicznego oraz spotkania Kustoszów Sanktuariów Polskich, które odbyło się w Częstochowie w dniach 22-24 września 2011 roku. Sympozjum zostało pomyślane jako przygotowanie do roku duszpasterskiego 2012/13, którego hasłem są słowa: „Być solą ziemi", czyli zadanie dawanie chrześcijańskiego świadectwa wobec świata.

 

WPROWADZENIE

Maryjny kształt świadectwa to kolejny, już 15 tom serii Biblioteka Mariologiczna, wydawanej przez Polskie Towarzystwo Mariologiczne. Zgromadzone tu materiały to owoc sympozjum Polskiego Towarzystwa Mariologicznego oraz spotkania Kustoszów Sanktuariów Polskich, które odbyło się w Częstochowie w dniach 22-24 września 2011 roku. Sympozjum zostało pomyślane jako przygotowanie do roku duszpasterskiego 2012/13, którego hasłem są słowa: „Być solą ziemi”, czyli zadanie dawanie chrześcijańskiego świadectwa wobec świata.

Książka ukazuje się właśnie na początku tego roku duszpasterskiego, który z woli papieża Benedykta XVI jest także rokiem wiary. Zebrane tu artykuły mają pomóc czytelnikom odpowiedzieć na pytanie: w jaki sposób Maryja uczy nas świadczyć o Chrystusie oraz na ile miłość do Matki Bożej i pobożność maryjna dają siłę do dawania chrześcijańskiego świadectwa.

Przedstawione materiały zebrano w dwie części. Pierwsza jest bardziej teoretyczna i ukazuje najpierw Maryję jako Świadka Chrystusa, czyli Pierwszą Chrześcijankę. Kolejne przedłożenia to pochylenie się nad świadectwem życia i nauczania, jakie pozostawili nam wybitni czciciele Maryi. Ostatnia część referatów to wypowiedzi, w których autorzy ukazują maryjny wymiar apostolstwa i jego różnorodne formy, podkreślając zwłaszcza rolę sanktuariów, pielgrzymek i stowarzyszeń chrześcijańskich oraz szukając odpowiedzi na pytanie: w jaki sposób te różnorodne formy aktywności Kościoła służą dawaniu świadectwa o Chrystusie.

Druga część niniejszej publikacji ma charakter praktyczny i jest owocem pracy kustoszów sanktuariów polskich oraz teologów – członków Polskiego Towarzystwa Mariologicznego, którzy w trzech grupach tematycznych próbowali opisać i wskazać główne zadania sanktuariów, takie jak: przepowiadanie Słowa Bożego, świadczenie miłosierdzia oraz formacja chrześcijańska. W niniejszej książce zostały opublikowane podsumowania i wnioski z tych prac.

Wyrażam szczególną wdzięczność wszystkim tym, którzy przyczynili się do zorganizowania wspomnianego sympozjum i spotkania w Częstochowie, zwłaszcza Jego Ekscelencjom: Księdzu Arcybiskupowi Stanisławowi Nowakowi – Metropolicie Częstochowskiemu, Księdzu Biskupowi Janowi Zającowi – przewodniczącemu Zespołu Episkopatu Polski ds. Sanktuariów oraz Księdzu Biskupowi Andrzejowi Siemieniewskiemu, Biskupowi pomocniczemu Archidiecezji Wrocławskiej.

Dziękuję za gościnność przełożonym i klerykom Wyższego Seminarium Duchownego w Częstochowie! Dziękuję wszystkim Prelegentom oraz uczestnikom tych spotkań: tak Kustoszom, jak i członkom Polskiego Towarzystwa Mariologicznego. Dziękuję Wydawnictwu OO. Franciszkanów w Niepokalanowie za piękne wydanie tej książki.

Autorzy tej publikacji będą szczęśliwi, jeżeli przedstawione materiały staną się dla Czcigodnych Czytelników umocnieniem w mężnym dawaniu świadectwa o Chrystusie na wzór Maryi oraz inspiracją w poszukiwaniu jak najlepszych form dawania tego świadectwa w pracy duszpasterskiej, zwłaszcza tej, która realizowana jest w sanktuariach.

o. Grzegorz M. Bartosik OFMConv
Przewodniczący Polskiego Towarzystwa Mariologicznego

SŁOWO POWITANIA

Ekscelencje,
Dostojni Księża Prelegenci,
Czcigodni Księża Kustosze Polskich Sanktuariów,
Szanowne Siostry, Panie i Panowie, Drodzy Księża, Członkowie Polskiego Towarzystwa Mariologicznego,
Drodzy Siostry i Bracia w Chrystusie Panu!

Tematyka tegorocznego sympozjum jest związana z tematyką przyszłego roku duszpasterskiego: 2012/13, który będzie brzmiał „Być solą ziemi”. Hasłem roku 2010/11 było zagadnienie naszej komunii z Bogiem. Rok obecny jest poświęcony naszej komunii międzyludzkiej, a jego hasłem są słowa „Kościół naszym domem”. Z komunii z Bogiem i komunii międzyludzkiej ma wypływać świadectwo o Bogu, jakie dajemy naszym bliźnim.

W zeszłym roku, jako przedstawiciel Polskiego Towarzystwa Mariologicznego zostałem powołany przez Komisję Episkopatu Polski do pełnienia funkcji konsulatora Komisji Duszpasterstwa Komisji Episkopatu Polski. Podczas spotkania z Jej przewodniczącym J. Eksc. Ks. Abp. Stanisławem Gądeckim z ust Księdza Arcybiskupa padła propozycja, abyśmy na naszych sympozjach poruszali też zagadnienia, które są tematem pracy duszpasterskiej Kościoła w Polsce. Propozycję tę zaakceptował Zarząd Polskiego Towarzystwa Mariologicznego na swoim posiedzeniu w grudniu ubiegłego roku w Skarżysku-Kamiennej i tak narodził się temat obecnego sympozjum i spotkania: Maryjny kształt świadectwa. Chodzi głównie o to, aby spróbować odpowiedzieć na pytanie, na ile miłość do Matki Bożej i pobożność maryjna dają siłę do świadczenia o Chrystusie, do tego, aby być solą ziemi i światłem świata. Owoce naszej pracy mogą być wykorzystane w ewentualnych materiałach duszpasterskich Kościoła w Polsce na rok 2012/13, tak, jak to już ma miejsce w przypadku publikacji pt. W maryjnej szkole komunii.

Dzisiaj, gdy dawanie świadectwa swej wiary i życia chrześcijańskiego wymaga coraz więcej odwagi, tym bardziej u stóp Chrystusa i Maryi pragniemy zaczerpnąć sił, aby samemu świadczyć o Bogu w Trójcy Świętej Jedynym i wspierać innych w dawaniu chrześcijańskiego świadectwa życia.

Nasze spotkanie będzie się składało z trzech sesji: dwóch bardziej teoretycznych i jednej praktycznej.

Najpierw spojrzymy na Najświętszą Maryję Pannę, jako na Pierwszą Chrześcijankę, jako na tę, która najlepiej świadczyła o Chrystusie, dając najlepszy wzór zjednoczenia z Nim. Następnie pochylimy się nad maryjnością polskich świadków wiary, zwłaszcza beatyfikowanego w ubiegłym roku bł. Jana Pawła II. Z kolei przyjrzymy się maryjnemu wymiarowi apostolstwa i jego różnym formom, które mają moc świadectwa, takim jak: różaniec, zrzeszenia chrześcijańskie, działalność sanktuariów i pielgrzymki. Sesja trzecia będzie przebiegała w trzech grupach. Spróbujemy podzielić się wspólnie doświadczeniem na temat funkcjonowania sanktuariów, kładąc akcent na głoszenie Słowa Bożego, uczynki miłosierdzia i formację chrześcijańską w sanktuariach.

Taka tematyka trzech sesji ma, w zamierzeniu organizatorów, wyjść naprzeciw zarówno pracom Polskiego Towarzystwa Mariologicznego, jak i oczekiwaniom Kustoszy Polskich Sanktuariów. Ufam, że zamierzony cel zostanie osiągnięty.

Pragnę dołączyć się do wypowiedzianych już tu słów powitania. Dziękuję przede wszystkim gospodarzowi tego miejsca, J. Eksc. Księdzu Abp. Stanisławowi Nowakowi, Metropolicie Częstochowskiemu, który jest jednocześnie członkiem zwyczajnym Polskiego Towarzystwa Mariologicznego za zaproszenie nas i gościnę w murach Wyższego Seminarium Duchownego. Dziękuję Księdzu Rektorowi, Księdzu Ekonomowi Seminarium oraz ks. prałatowi Teofilowi Siudemu za bezpośrednie zaangażowanie w przygotowanie naszego spotkania!

Dziękuję J. Eksc. Księdzu Bp. Janowi Zającowi, Przewodniczącemu Zespołu Konferencji Episkopatu do spraw sanktuariów za trud współorganizowania tego naszego wspólnego spotkania. Ufam, że tak jak poprzednio, tak i dziś nasze spotkanie przyniesie podwójny owoc: Dla kustoszów będzie okazją do pogłębienia wiedzy mariologicznej, natomiast mariologom pomoże dostrzec konkretne potrzeby duszpasterskie i uwrażliwi na potrzeby konkretnego człowieka, który przychodzi do kościoła czy sanktuarium.

Witam wszystkich dostojnych Księży Profesorów – prelegentów, wśród nich J. Eksc. Księdza Bp. Andrzeja Siemieniewskiego z Wrocławia i już teraz dziękuję za trud przygotowania referatów!

Witam Czcigodnych Księży Kustoszów oraz wszystkich członków Polskiego Towarzystwa Mariologicznego, którzy przybyli tu do Duchowej Stolicy Polski, aby wziąć udział w naszym sympozjum!

Najważniejszymi chwilami w ciągu naszego pobytu w Częstochowie będą oczywiście spotkania z Chrystusem i Jego Matką w Cudownej Jasnogórskiej Kaplicy: dziś w czasie Apelu Jasnogórskiego o godz. 21.00 i jutro w czasie Mszy świętej o godz. 7.30. Niech te spotkania rozpalą w nas na nowo miłość do Pana Boga i miłość do Jasnogórskiej Pani i Matki.

Życzę wszystkim Czcigodnym uczestnikom błogosławionych owoców tego sympozjum i spotkania kustoszów.

Niech Matka Boża Częstochowska Królowa Polski prowadzi nas do swego Syna i uczy, jak dawać świadectwo o Bogu i Jego miłości we współczesnym świecie.

O. prof. UKSW dr hab. Grzegorz M. Bartosik
Przewodniczący Polskiego Towarzystwa Mariologicznego

REFERATY

Grzegorz M.Bartosik OFMConv, Warszawa-Niepokalanów – Maryja jako nasz wzór w porządku wiary, miłości i doskonałego zjednoczenia z Chrystusem (KK 63)

Ks. Kazimierz Pek MIC, Lublin – Maryjność polskich świadków wiary. Panorama historyczna

Ks. Marek Gilski, Kraków – Maryjny wymiar świadectwa bł. Jana Pawła II

Ks. Marian Kowalczyk SAC, Warszawa-Ołtarzew – Maryjny wymiar apostolstwa

Stanisław Przepierski OP, Warszawa – Różaniec szkołą dawania świadectwa wiary

bp Andrzej Siemieniewski, Wrocław – Zrzeszenia chrześcijańskie (ruchy, stowarzyszenia, grupy i wspólnoty) środowiskiem nowej ewangelizacji

Andrzej Potocki OP, Warszawa – Sanktuaria w służbie nowej ewangelizacji

Zachariasz S. Jabłoński OSPPE, Radom-Częstochowa – Pielgrzymki jako środowisko ewangelizacji

 

Wprowadzenie

Tekst zamieszczony w 16 tomie Biblioteki Mariologicznej pt. Maryja w tajemnicy Kościoła. Sympozjum Polskiego Towarzystwa Mariologicznego, spotkanie Kustoszów Sanktuariów polskich, Kalwaria Zebrzydowska, 20-22 września 2012 roku, redakcja naukowa: Anna Gąsior, ks. Janusz Królikowski, Częstochowa 2013, s. 5-6. Zobacz też wersję PDF Zobacz artykuł w formacie PDF.

W 2012 roku Kościół Powszechny wspominał i czcił na wiele różnych sposobów 50-lecie rozpoczęcia Soboru Watykańskiego II, który dla współczesnych uczniów Chrystusa miał i ma znaczenie epokowe.

Główną formą obchodów tego jubileuszu stał się ogłoszony przez Papieża Benedykta XVI Rok Wiary, służący przypomnieniu nauki soborowej, a także ożywieniu wiary wśród chrześcijan.

Także środowisko mariologów postanowiło uczcić ten jubileusz Soboru poprzez przypomnienie mariologicznej nauki Vaticanum Secundum. Głównym wydarzeniem upamiętniającym soborowe nauczanie na płaszczyźnie mariologii stał się Program 23° Międzynarodowego Kongresu Mariologiczno-Maryjnego, zorganizowany przez Papieską Międzynarodową Akademię Maryjną w Rzymie we współpracy z narodowymi Towarzystwami Mariologicznymi w dniach 4-9 września 2012 roku. Punktem kulminacyjnym tego Kongresu była audiencja, której 8 września udzielił uczestnikom Ojciec Święty Benedykt XVI w Castel Gandolfo, kierując do mariologów specjalne przemówienie.

Na gruncie polskim upamiętnieniu i recepcji mariologicznej nauki Soboru Watykańskiego II zostało poświęcone doroczne spotkanie Polskiego Towarzystwa Mariologicznego, połączone ze spotkaniem Kustoszów polskich sanktuariów, które odbyło się w Sanktuarium Pasyjno-Maryjnym w Kalwarii Zebrzydowskiej w dniach 20-22 września 2012 roku. Temat obrad brzmiał: Maryja w tajemnicy Kościoła. Recepcja i perspektywy nauki soborowej.

Niniejszy – kolejny, już XVI tom Biblioteki Mariologicznej Polskiego Towarzystwa Mariologicznego, który Czcigodny Czytelnik bierze do ręki – zawiera materiały z sympozjum w Kalwarii Zebrzydowskiej oraz trzy wystąpienia Polaków na Kongresie w Rzymie. Ufam, że lektura tych stron posłuży nie tylko przypomnieniu mariologicznej nauki soborowej i jej recepcji na przestrzeni ostatnich 50 lat, ale przede wszystkim ożywi wiarę w Boga oraz cześć do Najświętszej Maryi Panny – Matki Boga, będącej Najpiękniejszym Wzorem Chrześcijańskiego Życia.

Dziękuję wszystkim tym, którzy aktywnie włączyli się w prace Kongresu rzymskiego, zwłaszcza w prace Sekcji polskiej. Również w sposób szczególny dziękuję wszystkim tym, którzy przyczynili się do zorganizowania sympozjum i spotkania kustoszów w Kalwarii Zebrzydowskiej, zwłaszcza Ekscelencjom: Księdzu Biskupowi Janowi Zającowi – przewodniczącemu Zespołu Episkopatu Polski ds. Sanktuariów oraz Księdzu Biskupowi Damianowi Muskusowi, Biskupowi pomocniczemu Archidiecezji Krakowskiej.

Swoją szczególną wdzięczność pragnę wyrazić Ojcom Bernardynom z Kalwarii Zebrzydowskiej na czele z Ojcem Gwardianem i Kustoszem Gracjanem Kubicą za okazaną gościnność oraz za sfinansowanie druku niniejszej książki.

Dziękuję wszystkim Prelegentom oraz uczestnikom tych spotkań: tak Kustoszom, jak i członkom Polskiego Towarzystwa Mariologicznego. Dziękuję redaktorom tego tomu: Pani Doktor Annie Gąsior i Księdzu Profesorowi Januszowi Królikowskiemu. Dziękuję Wydawnictwu OO. Franciszkanów w Niepokalanowie za piękne wydanie tej książki.

Niech ta książka nie tylko karmi duchowo Czytelników, ale także niech będzie inspiracją dla poszukiwania dalszych, jak najlepszych form wzrastania w świętości i rozwoju czci Matki Boga i Matki nas ludzi.

o. Grzegorz M. Bartosik OFMConv
przewodniczący wraz z zarządem PTM

Słowo powitania

Tekst zamieszczony w 16 tomie Biblioteki Mariologicznej pt. Maryja w tajemnicy Kościoła. Sympozjum Polskiego Towarzystwa Mariologicznego, spotkanie Kustoszów Sanktuariów polskich, Kalwaria Zebrzydowska, 20-22 września 2012 roku, redakcja naukowa: Anna Gąsior, ks. Janusz Królikowski, Częstochowa 2013, s. 7-9. Zobacz też wersję PDF Zobacz artykuł w formacie PDF.

Ekscelencjo,

Dostojni Księża Prelegenci,

Czcigodni Księża Kustosze Polskich Sanktuariów, na czele z Ojcem Kustoszem tutejszego Sanktuarium Kalwaryjskiego,

Szanowne Siostry, Panie i Panowie, Drodzy Księża, Członkowie Polskiego Towarzystwa Mariologicznego,

Drodzy Studenci,

Siostry i Bracia w Chrystusie Panu.

W tym roku za niecałe 3 tygodnie, 11 października mija 50 lat od rozpoczęcia Soboru Watykańskiego II. Sobór obradował w latach 1962-1965. Jego nauka i postanowienia wywarły olbrzymi wpływ na życie współczesnego Kościoła. W myśl zasady aggiornamento – Kościół otworzył się na współczesny świat. Sobór wydał szereg dokumentów zarówno natury biblijno-dogmatycznej, jak i pastoralnej, które dziś stanowią dla nas podstawę w naszym nauczaniu i prowadzeniu duszpasterstwa.

Sobór przypomniał też, że w Kościele, który jest Nowym Ludem Bożym, Mistycznym Ciałem Chrystusa i Communio – chrześcijanie wszystkich stanów są wezwani do świętości, dawania świadectwa, budowania wspólnoty. W tej rzeczywistości Kościoła miejsce wyjątkowe zajmuje Najświętsza Maryja Panna, zarówno jako Matka Chrystusa – Głowy Kościoła, jak i wzór do naśladowania dla nas i jako nasz Matka w porządku łaski.

Po raz pierwszy w historii Sobór przedstawił całościowy wykład o Matce Bożej, mówiący o Jej obecności w tajemnicy Chrystusa i Kościoła, który stał się VIII rozdziałem Konstytucji dogmatycznej o Kościele „Lumen gentium”. Osoba Najświętszej Maryi Panny została przywoływana także w innych dokumentach soborowych. Na zakończenie trzeciej sesji Soborowej 21 listopada 1964 roku, odpowiadając na apel Sługi Bożego Kardynała Stefana Wyszyńskiego i Biskupów Polskich, papież Paweł VI ogłosił Najświętszą Maryję Pannę Matką Kościoła.

Papież Benedykt XVI, odnosząc się do przypadającej rocznicy otwarcia Soboru, ogłosił nadchodzący rok duszpasterski Rokiem Wiary. W Polsce ten Rok wiary będzie przebiegał pod hasłem: Być solą ziemi, czyli pod hasłem dawania świadectwa naszej wierze. Temu zagadnieniu poświęcone było zeszłoroczne sympozjum, z którego materiały zostały wydane jako 15. tom Biblioteki Mariologicznej (i są do nabycia, do czego zachęcam).

Tematyce recepcji mariologii Soboru Watykańskiego II, jej stanu aktualnego i dalszych perspektyw był poświęcony 23. Międzynarodowy Kongres Mariologiczny, zorganizowany przez Papieską Międzynarodową Akademię Maryjną, przy współpracy z narodowymi Towarzystwami Mariologicznymi, który odbył się w Rzymie w dniach 4-9 września 2012 roku. W Kongresie uczestniczyła liczna grupa polska (ok. 40 osób), zarówno prelegentów, jak i uczestników – zwłaszcza studentów Instytutu Maryjno-Kolbiańskiego „Kolbianum”. Punktem kulminacyjnym Kongresu było spotkanie z Ojcem Świętym Benedyktem XVI w Castel Gandolfo, podczas którego papież skierował do mariologów i czcicieli Matki Bożej swoje słowo, do którego powrócę za chwilę w mojej relacji z Kongresu.

W tej soborowej perspektywie pragniemy spojrzeć na rolę Maryi w Kościele także i my, podczas tegorocznego sympozjum Polskiego Towarzystwa Mariologicznego i spotkania Kustoszów Polskich Sanktuariów. Wiemy przecież, jak uczy Sobór, że Najświętsza Maryja Panna odgrywa w życiu wspólnoty wierzących, pielgrzymującej jeszcze do niebieskiej Ojczyzny i narażonej na niebezpieczeństwa, rolę wyjątkową: będąc wzorem do naśladowania, a także Matką duchową, Pośredniczką, Wspomożycielką i Pomocnicą. Szczególnymi miejscami, gdzie ta obecność Maryi jest doświadczana, są sanktuaria, zwłaszcza sanktuaria maryjne. Chcemy więc zastanowić się nad tym, jak jeszcze pełniej i piękniej ukazywać tę rolę Najświętszej Maryi Panny nie tylko w naszym nauczaniu akademickim i w katechezie, ale także w posłudze w sanktuariach i w parafii.

Nasze spotkanie będzie się składało z kilku części. Przede wszystkim będą to trzy sesje wykładowe, mające zarówno charakter bardziej teoretyczny (zwłaszcza sesja I) jak i bardziej praktyczny (zwłaszcza sesja II i III). Przewidziane jest także wspólne spotkanie członków PTM i Kustoszów, celem wymiany wzajemnych doświadczeń i sugestii (dziś o godz. 15.00) oraz zebranie Plenarne Polskiego Towarzystwa Mariologicznego w sobotę o godz. 8.45.

Ufam, że ta różnorodność spotkań wyjdzie naprzeciw zarówno pracom Polskiego Towarzystwa Mariologicznego, jak i oczekiwaniom Kustoszów Polskich Sanktuariów. Pragnę dołączyć się do wypowiedzianych już słów powitania. Dziękuję Jego Ekscelencji Księdzu Biskupowi Janowi Zającowi, Przewodniczącemu Zespołu Konferencji Episkopatu do spraw sanktuariów za propozycję wyboru tego miejsca na nasze doroczne spotkanie oraz za trud jego współorganizowania. Ufam, że tak jak poprzednio, tak i dziś nasze spotkanie przyniesie podwójny owoc: Dla kustoszów będzie okazją do pogłębienia wiedzy mariologicznej, natomiast mariologom pomoże dostrzec konkretne potrzeby duszpasterskie i uwrażliwi na potrzeby konkretnego człowieka, który przychodzi do kościoła czy sanktuarium.

Dziękuję Ojcu Kustoszowi Gracjanowi i całej wspólnocie Ojców Bernardynów w Kalwarii Zebrzydowskiej za wspaniałą franciszkańską gościnę i zapewnienie tak dobrych warunków do przeprowadzenia naszego sympozjum.

Witam wszystkich dostojnych Prelegentów: Panią Doktor i Księży Profesorów i już teraz dziękuję za trud przygotowania referatów.

Witam Czcigodnych Księży Kustoszów oraz wszystkich członków Polskiego Towarzystwa Mariologicznego, którzy przybyli tu do Kalwarii, aby wziąć udział w naszym sympozjum.

Najważniejszymi chwilami w ciągu naszego pobytu w Kalwarii będą oczywiście spotkania z Chrystusem i Jego Matką w czasie Mszy świętej i wieczornego Apelu. Niech te spotkania rozpalą w nas na nowo miłość do Pana Boga i miłość do Matki Boga i Matki Kościoła.

Życzę wszystkim Czcigodnym uczestnikom błogosławionych owoców tego sympozjum i spotkania kustoszów.

o. Grzegorz M. Bartosik OFMConv
przewodniczący wraz z zarządem PTM

Grzegorz Bartosik OFMConv
Warszawa-Niepokalanów

Sprawozdanie z 23. Międzynarodowego Kongresu Mariologiczno-Maryjnego w Rzymie
(4-9 września 2012)

Początek Międzynarodowych Kongresów Maryjnych datuje się na 1900 roku. Wtedy to w Lyonie we Francji odbył się I Kongres Maryjny. Przysłano na niego około 300 referatów z różnych krajów świata, z których wygłoszono około 70. Kongres miał charakter zarówno pobożnościowy jak i naukowy. Postanowiono też, aby w przyszłości powołać instytucję, która miałaby się zajmować organizowaniem takich kongresów w sposób profesjonalny. Do 1912 roku odbyło się 7 takich Kongresów (na terenie Szwajcarii – dwukrotnie, Włoch, Hiszpanii, Austrii i Niemiec). I wojna światowa przerwała ich organizowanie. Ponownie do idei organizowania Kongresów poświęconych czci Matki Bożej powrócono dopiero po ponad 30 latach, czyli po II wojnie światowej.

Przygotowanie i przeprowadzenie tej nowej serii Kongresów Maryjnych Stolica Święta zleciła Papieskiej Akademii Maryjnej. Przyjęto formułę podzielenia prac Kongresowych na dwie części: na Kongres Mariologiczny – o charakterze naukowym oraz na Kongres Maryjny – o charakterze pobożnościowym. Pierwszy Kongres w nowej formule odbył się w 1950 roku jako I Kongres Mariologiczny i VIII Kongres Maryjny. Zakończeniem Kongresu był udział w ceremonii ogłoszenia przez papieża Piusa XII dogmatu o Wniebowzięciu Najświętszej Maryi Panny 1 listopada tegoż roku.

Od 1950 roku Międzynarodowe Kongresy Mariologiczno-Maryjne odbywają się zasadniczo co 4 lata i każdy z nich ma określoną tematykę. W 1996 roku taki Kongres odbył się a Polsce w Częstochowie jako XII Kongres Mariologiczny i XIX Kongres Maryjny.

Od 2000 roku postanowiono ujednolicić numerację Kongresów, określając go jako XX Kongres Mariologiczno-Maryjny.

Przygotowania do Kongresu w 2012 roku

Każdorazową tematykę Kongresów proponuje Zarząd Międzynarodowej Papieskiej Akademii Maryjnej (PAMI), a zatwierdza Stolica Apostolska. W związku z przypadającą w 2012 roku 50. rocznicą rozpoczęcia Soboru Watykańskiego II postanowiono, że temat tego Kongresu będzie brzmiał: „Mariologia – poczynając od Soboru Watykańskiego II. Recepcja, podsumowanie i perspektywy”. Przygotowania do Kongresu rozpoczęły się na początku 2011 roku. Ważnym wydarzeniem było seminarium naukowe, które odbyło się w Rzymie w czerwcu 2011 roku, a w którym oprócz członków zarządu Papieskiej Międzynarodowej Akademii Maryjnej uczestniczyli także przewodniczący narodowych Towarzystw Mariologicznych. Celem spotkania było wypracowanie formuły nadchodzącego Kongresu.

Na jesieni 2011 roku zarząd PAMI zaproponował tematykę i prelegentów do sesji plenarnych. Zdecydowano, aby Polskę reprezentował przewodniczący Polskiego Towarzystwa Mariologicznego – o. Grzegorz Bartosik poprzez wygłoszenie referatu oraz wiceprzewodniczący PTM – ks. Janusz Królikowski poprzez udział w dyskusji panelowej.

Z kolei przygotowanie referatów w sekcjach językowych zostało zlecone poszczególnym narodowym Towarzystwom Mariologicznym. Po przeprowadzonych konsultacjach zarząd Polskiego Towarzystwa Mariologicznego podjął decyzję, aby w sekcji polskiej (a właściwie polsko-słowackiej) zostało wygłoszonych 14 referatów.

Organizacja Kongresu

Kongres był wielkim przedsięwzięciem organizacyjnym. Miejscem obrad była siedziba Papieskiej Międzynarodowej Akademii Maryjnej i Papieski Uniwersytet „Antonianum” przy via Merulana 124 w Rzymie.

Duchowym centrum Kongresu był udział w codziennej Eucharystii, która na ogół była sprawowana w sekcjach językowych. Wspólnie miały miejsce tylko dwie celebracje: nieszpory maryjne na rozpoczęcie Kongresu pod przewodnictwem kard. Angelo Amato 4 września w Bazylice Matki Bożej Większej oraz msza święta sprawowana 9 września na zakończenie Kongresu w Bazylice św. Antoniego przy via Merulana, pod przewodnictwem kard. Gianfranco Ravasi’ego.

Wyjątkowym wydarzeniem była audiencja, której uczestnikom Kongresu udzielił Ojciec Święty Benedykt XVI w dniu 8 września w Castel Gandolfo.

Większość czasu na Kongresie była wypełniona słuchaniem przygotowanych referatów i dyskusjami nad ich treścią. Przed południem prace kongresowe toczyły się w Auditorium Antonianum, natomiast po południu w sekcjach językowych. W sumie w sesjach plenarnych wygłoszono 8 referatów oraz wysłuchano jednej dyskusji panelowej. Z kolei w sekcjach toczyła się praca w 14 grupach językowych oraz w jednej grupie poświęconej dydaktyce. Relacje z prac Kongresowych przekazywała Światowa Rodzina Radia Maryja.

Polska grupa – po grupie włoskiej była najliczniejsza i liczyła 40 osób, zarówno spośród prelegentów, jak i uczestników. Oprócz profesorów – członków Polskiego Towarzystwa Mariologicznego ważną grupę stanowili studenci mariologii z Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego, studiujący w Instytucie Maryjno-Kolbiańskim „Kolbianum” w Niepokalanowie.

Większość uczestników z Polski mieszkała we franciszkańskim Collegium „Seraphicum” w dzielnicy EUR. Wygodny dojazd i dobre warunki mieszkaniowe sprawiły, że w polskiej grupie wytworzyła się bardzo serdeczna atmosfera, która sprzyjała pracom kongresowym.

Tematyka sesji plenarnych

Sesje plenarne koncentrowały się na zagadnieniu oceny mariologii posoborowej. Podstawowe pytanie dotyczyło tego: w jaki sposób mariologiczna nauka soborowa była obecna w nauczaniu ostatnich papieży (o. Salvatore Perella OSM), jak została ona wcielona w życie w całym Kościele, jakie nowe zagadnienia mariologiczne pojawiły się w ciągu minionych 50 lat po Soborze (Alfonso Langella) oraz jakie nowe wyzwania stają dziś przed mariologią.

Prelegenci omawiali te zagadnienia w różnorodnych perspektywach, zwłaszcza w odniesieniu do innych dziedzin teologicznych. Podjęto więc zagadnienie relacji mariologii do antropologii (ks. Manfred Hauke), chrystologii i eklezjologii (Cettina Militello) oraz pneumatologii (o. Grzegorz Bartosik OFMConv). Zostały ukazane też wyzwania pastoralne (ks. Juan Miguel Ferrer Grenesche), ekumeniczne (Ks. Jean-François Chiron) i wielokulturowe (O. Johann Roten, S.M.M.), stojące przed dzisiejszą mariologią. Cennym wydarzeniem była dyskusja panelowa dotycząca przyszłości mariologii na różnych kontynentach.

Podsumowując obrady Kongresu, Przewodniczący Międzynarodowej Papieskiej Akademii Maryjnej – O. Vincezno Battaglia, wskazał na 4 podstawowe wnioski, jakie wynikają z kongresowych obrad.

  1. Mariologiczna nauka Soboru Watykańskiego II została zasadniczo przyjęta w Kościele. Nadal jednak należy przypominać, że musi ona pozostać regułą dla wszystkich duszpasterzy i teologów, i to zarówno w metodzie, jak i w zawartości treściowej.
  2. Nauczając o Najświętszej Maryi Pannie, należy Jej Osobę i misję ukazywać w perspektywie całości dzieła zbawczego Chrystusa, a więc mariologia musi być uprawiana w kontekście innych dyscyplin teologicznych. I tak rzeczywiście się dzieje: inne dyscypliny są obecne w mariologii. Natomiast problemem jest to, że Maryja jest w niewystarczający sposób obecna w innych traktatach teologicznych. Należy dołożyć wszelkich starań, by to zmienić.
  3. Koniecznie należy poprawnie rozumieć i wyjaśniać kwestię pośrednictwa Maryi i Jej współdziałania w dziele zbawczym Chrystusa. Te prawdy należy wyjaśniać zwłaszcza w perspektywie trynitarnej, chrystologicznej, eklezjologicznej i pneumatologicznej.
  4. Wskazując na różne „drogi” uprawiania mariologii (czego dokonał prof. Alfonso Langella), należy pamiętać, że tych dróg nie należy stawiać na jednej płaszczyźnie. Podstawową „drogą” pozostaje droga historiozbawcza. Inne „drogi” mają mniejszą rangę i należy to w nauczaniu wyraźnie podkreślać.

Interesująca była dyskusja panelowa, poświęcona zagadnieniu: Jaka mariologia na przyszłość? W dyskusji brali udział przedstawiciele różnych kontynentów, a Europę Środkowo-Wschodnią reprezentował ks. prof. Janusz Królikowski. Dyskusja ukazała olbrzymie bogactwo ujęć mariologii w zależności od kultury danego kraju, czy kontynentu. Przedstawiciel Afryki zwrócił uwagę na to, że aby mówić o recepcji mariologii soborowej w Afryce, to potrzeba najpierw wydrukować VIII rozdział Konstytucji Lumen gentium, by jej tekst dotarł do mieszkańców tego regionu świata. Z kolei przedstawicielki Azji, Australii i Oceanii zaapelowały do mariologów, aby ci przyjeżdżali na ich kontynenty, dzielili się wiarą i posiadaną wiedzą teologiczną, oraz kształcili mariologów tam na miejscu, zwłaszcza na terenie Chin. Z kolei ks. prof. Królikowski stwierdził, że polskim wkładem w mariologię może być tzw. mariologia nadziei i wolności, która wynika z mariologicznej interpretacji historii, czego przykładem jest historia Polski i Kościoła w Polsce, a co bardzo wyraźnie widać w nauczaniu takich wybitnych postaci, jak św. Maksymilian Maria Kolbe, św. Jan Paweł II czy sługa Boży kardynał Stefan Wyszyński.

Ostatniego dnia obradom w auli przewodniczył kardynał Gianfranco Ravasi – Przewodniczący Papieskiej Rady ds. Kultury. W swoim wystąpieniu zwrócił on uwagę zwłaszcza na trzy zagadnienia.

— Mówiąc o Maryi i ukazując Jej rolę w dziele zbawczym, należy pamiętać o wrażliwości poszczególnych kultur i w tym duchu kształtować sposób przepowiadania.

— Ukazując Maryję osobom niewierzącym (w tzw. przedsionku pogan) warto zwrócić uwagę przede wszystkim na to, co jest wspólną wartością dla wszystkich kultur, czyli na macierzyństwo. Należy więc ukazywać Najświętszą Maryję Pannę jako Matkę z Dzieckiem na ręku. Tym Dzieckiem jest Syn Boży, a w sposób duchowy także każdy człowiek.

— Wyzwaniem czasów jest przeniesienie mariologii do świata cyfrowego (na blogi, do Twittera, do Internetu). Dziś książki zbyt mało oddziaływują.

Tematyka sekcji polskiej

Tak jak zostało to już wspomniane, sekcja polska (a właściwie polsko-słowacka), była po sekcji włoskiej najliczniejsza i liczyła 40 osób. Wygłoszono w niej 13 referatów (ze względu na chorobę na Kongres nie dojechał czternasty prelegent o. Jan Pach z Jasnej Góry, natomiast referat zmarłego o. Jacka Bolewskiego przedstawił pan prof. Karol Klauza). Tematyka referatów koncentrowała się wokół czterech zagadnień. Pierwszą grupę tematyczną stanowiła ogólna charakterystyka mariologii posoborowej w Polsce (ks. Kazimierz Pek) i na Słowacji (pani Jana Moricova i o. Anton Adam) oraz wpływ tejże mariologii na duchowość katolicką (ks. Marek Chmielewski). Drugą grupę stanowiły referaty ukazujące pastoralny charakter i pastoralne zadania mariologii posoborowej (ks. Teofil Siudy, o. Zachariasz Jabłoński OSPPE i ks. Roman Karwacki). Trzecia grupa miała charakter dogmatyczny i była próbą podsumowania oraz wskazania nowych ujęć w przedstawianiu relacji Maryi do Trójcy Świętej (o. Piotr Liszka, ks. Krzysztof Guzowski, śp. o. Jacek Bolewski) oraz relacji Maryi do Kościoła (ks. Janusz Królikowski). Wreszcie czwartą grupę stanowiły referaty ukazujące posoborową mariologię w perspektywie ekumenicznej (ks. Bogdan Ferdek), wielokulturowej (ks. Marek Gilski, ks. Marcin Cholewa) oraz we współczesnej kulturze masowej (pan Karol Klauza).

Wygłoszonym referatom towarzyszyła ożywiona dyskusja uczestników, która służyła pełniejszemu poszukiwaniu prawd teologicznych i mariologicznych oraz coraz lepszych sposobów ich wyrażania.

Udział w audiencji papieskiej w Castel Gandolfo i przesłanie Papieża Benedykta XVI

Wyjątkowym wydarzeniem był udział uczestników w audiencji papieskiej w Castel Gandolfo w Święto Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w sobotę 8 września 2012 roku. W czasie audiencji papież Benedykt skierował do mariologów swoje przesłanie, w którym nawiązał do 50. rocznicy rozpoczęcia Soboru Watykańskiego II i zaapelował, aby mariologowie aktywnie włączyli się w zapowiedziany Rok Wiary 2012/2013. Ojciec Święty podkreślił także, iż poznanie Matki Bożej musi odbywać się na trzech uzupełniających się drogach: drodze miłości, drodze prawdy i drodze piękna: „Wyjątkowa postać Matki Boga musi zostać przyjęta i pogłębiona z różnych uzupełniających się perspektyw: podczas gdy zawsze pozostaje ważna i konieczna droga prawdy (via veritatis), nie można nie podążać drogą piękna (via pulchritudinis) i drogą miłości (via amoris), aby odkryć i kontemplować jeszcze głębiej kryształowo przejrzystą i trwałą wiarę Maryi, Jej miłość do Boga, jej niezachwianą nadzieję. Dlatego w adhortacji apostolskiej Verbum Domini skierowałem zaproszenie do kroczenia drogą wskazaną przez Sobór (por. nr 27), zaproszenie, które kieruję serdecznie do Was, drodzy przyjaciele i naukowcy”[1]. Droga prawdy wyraża się najpełniej w studium teologii, droga piękna – w sztuce, natomiast uprzywilejowanym miejscem drogi miłości stała się pobożność ludowa, której znaczenie wyraźnie podkreślił Ojciec Święty w swym przesłaniu.

Zaproszenie do Sewilli i Fatimy

Kongres zakończył się uroczystą celebracją w niedzielę 9 września 2013 roku w bazylice św. Antoniego w Rzymie przy via Merulana. Przybyli na nią Kustosze Sanktuariów maryjnych w Sewilli i w Fatimie, zapraszając wszystkich mariologów i czcicieli Matki Bożej do uczestnictwa w organizowanych Kongresach: w Sewilli w 2014 roku i w Fatimie w 2016 roku. Ten ostatni ma być przygotowaniem do obchodów 100. rocznicy objawień Najświętszej Maryi Panny trójce pastuszków w 1917 roku.

Uwaga: Akta Kongresu zostaną wydane przez Międzynarodową Papieską Akademię Maryjną. Natomiast materiały sekcji polskiej zostaną wydane w jednym z najbliższych numerów kwartalnika „Salvatoris Mater”.

 

1. Benedetto XVI, Maria nasce, viene allattata e cresciuta per essere la Madre del Re dei secoli. Udienza ai partecipanti al XXIII Congresso Mariologico Mariano Internazionale, Castel Gandolfo, 08.09.2012, tłum. własne.

ks. Janusz Królikowski, Tarnów

Wypowiedź w ramach dyskusji panelowej podczas 23. Międzynarodowego Kongresu Mariologiczno-Maryjnego w Rzymie (4-9 września 2012)

Tekst zamieszczony w 16 tomie Biblioteki Mariologicznej pt. Maryja w tajemnicy Kościoła. Sympozjum Polskiego Towarzystwa Mariologicznego, spotkanie Kustoszów Sanktuariów polskich, Kalwaria Zebrzydowska, 20-22 września 2012 roku, redakcja naukowa: Anna Gąsior, ks. Janusz Królikowski, Częstochowa 2013, s. 155-158. Zobacz też wersję PDF Zobacz artykuł w formacie PDF.

1. Wkład mariologii we własnym kontekście

Mariologia w Polsce po II Soborze Watykańskim była działem teologii, który uległ zdecydowanemu rozwojowi, oddziałując także wydatnie na całą teologię i życie Kościoła. Nie był to wprawdzie rozwój i wpływ równomierny, ale pozostaje on faktem, który należy dowartościować. Za właściwy rozwój należy uznać osiągnięcia, które pojawiły się po 1990 r. Oczywiście, nie byłyby one możliwe bez systematycznej i wytrwałej pracy podjętej w okresie wcześniejszym, czyli już w czasie soboru i bezpośrednio po nim. Nie można też nie zauważyć, że przełom lat 60. i 70., podobnie jak w innych krajach, był naznaczony pewną stagnacją, czy też jakimś rodzajem oczekiwania. Była ona spowodowana głównie tym, że pojawiały się trudne pytania dotyczące tego, w jaki sposób zachować ciągłość między mariologią przedsoborową i jej odnowionym kształtem, który postulował sobór w swoim nauczaniu.

Wśród tematów, na które mariologia zwróciła szczególną uwagę, na pierwszym miejscu należy wymienić kwestię relacji między mariologią i eklezjologią, a pośrednio także na jej związek z innymi traktatami teologicznymi (nexus mysteriorum). Zrobiono wiele, by ująć te kwestie w duchu soborowej propozycji głębszego widzenia Maryi w tajemnicy Kościoła. Na tym tle pracowano również nad właściwym usytuowaniem kultu maryjnego w Kościele, co domagało się uwzględnienia całej teologii kultu, który stanowi przedmiot zainteresowania wielu dyscyplin teologicznych, np. liturgia, teologia pastoralna, antropologia itd. W tym nurcie poszukiwań i wzajemnych zależności różnych dyscyplin teologicznych i różnych aspektów życia Kościoła zwrócono szerszą uwagę na świadków doświadczenia maryjnego w Kościele. Dlatego też zajęto się mariologią i duchowością maryjną polskich świętych i błogosławionych, widząc w ich doświadczeniu osobistym także ważne doświadczenie kościelne, mające inspirujące znaczenie dla duchowości i pobożności maryjnej w specyficznie polskim kontekście. Domagało się to szczególnego odniesienia do hagiografii oraz badań kulturowych.

2. Mariologia w całości rozwoju posoborowego

Podejmując tak postawiony problem, należy zwrócić uwagę na trzy poziomy recepcji nauczania soborowego, w których ma udział także mariologia:

  1. Za pierwszy poziom recepcji nauczania soborowego należy uznać poznanie zarówno jego litery, jak i ducha. Pod tym względem możemy mówić o zadowalającym stanie recepcji nauczania soborowego w Polsce. Nie jest to stwierdzenie pozbawione znaczenia, gdyż nie wszędzie jest to zwyczajnym faktem. Owszem, znajomość nauczania soborowego nie jest równomierna i ciągle postuluje się jego potrzebę, zwłaszcza w odniesieniu do pojawiających się kontrowersji dotyczących znaczenia ogólnego II Soboru Watykańskiego oraz nauczanych przez niego treści.
  2. Drugiego poziomu recepcji nauczania soborowego należy szukać na poziomie teologii, mając na względzie zarówno jej wymiar treściowy, jak i jej ogólny kształt. Wiadomo, że pod tymi dwoma względami nauczanie soborowe powinno być brane pod uwagę w życiu Kościoła i we wszelkiego typu nauczaniu kościelnym. I w tym przypadku trzeba powiedzieć, że zrobiono już bardzo dużo, ale chyba nie można być przesadnym optymistą. Nie doczekaliśmy się jeszcze polskich komentarzy do wszystkich dokumentów soborowych, a nauczana teologia niejednokrotnie nie odzwierciedla instancji soborowych. Warto jednak podkreślić, że to właśnie w ramach mariologii najczęściej pojawia się wołanie o recepcję II Soboru Watykańskiego.
  3. Trzeci poziom recepcji dotyczy bezpośredniego przekładania nauczania soborowego na życie Kościoła, a dokonuje się ono głownie na poziomie przepowiadania i katechezy. Trudno o łatwe uogólnienia w tej materii i istniejący stan jest uzależniony od dwóch wcześniejszych poziomów recepcji, ale wydaje się uprawniony osąd, że główne treści nauczania soborowego były i nadal są wprowadzane w życie Kościoła w Polsce. Niestety, można łatwo zauważyć jeszcze wiele braków, a choć nie dotyczą one spraw najważniejszych, to jednak wpływają negatywnie na kształt życia kościelnego. Dotyczy to także pobożności maryjnej i jej niektórych form, które nie doczekały się jeszcze weryfikacji i odnowy w duchu soborowym.

Jeśli chodzi o samą mariologię w Polsce, to trzeba uznać, że przyczyniła się ona do pogłębienia związku wiary z Kościołem, jego życiem i kultem, czyli ma ona widoczny udział w kształtowaniu szeroko rozumianej eklezjalności wiary. Na terenie mariologii i za jej pośrednictwem zwrócono uwagę na tradycję wschodnią Kościoła, na teologię ikony oraz na pneumatologiczny wymiar życia chrześcijańskiego. Efekty tego wpływu stają się już widoczne także w wielu dziedzinach teologii.

3. Wkład, który może wnieść mariologia polska do mariologii w Kościele powszechnym

Polskie poszukiwania mariologiczne, uwarunkowane sytuacją duchową, w której były prowadzone, zwróciły uwagę na kilka kwestii, które nabierają ogólniejszej wymowy w sytuacji duchowej dzisiejszego świata.

  1. Wobec doświadczenia cierpień, prześladowań oraz rozmaitych ograniczeń narzucanych chrześcijanom, w Polsce na gruncie mariologii zwrócono szczególną uwagę na Maryję jako znak nadziei i pociechy. Jest to zagadnienie obecne w zakończeniu VIII rozdziału konstytucji Lumen gentium poświęconego Maryi, a zarazem stanowiące podsumowanie całego soborowego wykładu o Kościele. W dzisiejszym smutnym i pogrążającym się w beznadziejności świecie orędzie maryjne ukierunkowane na pociechę i nadzieję jawi się jako szczególnie aktualne, ponieważ odpowiada na poważne potrzeby duchowe człowieka.
  2. Znaczenie ogólniejsze posiada także polskie doświadczenie wolności przeżywane i kształtowane w duchu maryjnym. Wizja Maryi jako ikony wolności i wyzwolenia została głęboko wpisana w polskie doświadczenie wiary i eklezjalności, mając za sobą wielowiekowe potwierdzenie, a w drugiej połowie XX wieku to doświadczenie zyskało nowe potwierdzenia. Nawiązując do tego doświadczenia papież Jan Paweł II mógł powiedzieć na Jasnej Górze: „Tu zawsze byliśmy wolni”.

W świecie znajdującym się pod naciskiem ideologii liberalistycznej, która propaguje wprawdzie wolność, ale wolność słabą, orędzie chrześcijańskie nabiera nowej aktualności, ponieważ wchodzi w ten świat zwodzący człowieka, ze swoim przesłaniem wolności mocnej – mocnej przede wszystkim dlatego, że jest ona realna i realistyczna – oraz wolności powszechnej, to znaczy nikogo nie wykluczającej. Z tych racji orędzia chrześcijańskiego nie da się lekceważyć. Przez ujęcie go w duchu maryjnym nabiera żywego, konkretnego, osobowego i przychylnego dla człowieka kształtu. Co więcej, wolność maryjna przeciwstawia się wszelkim tendencjom anarchicznym i rewolucyjnym, które niejednokrotnie proponuje się dzisiaj jako antidotum na przerosty liberalizmu i jego nastawienie totalitarne.

  1. Nie można wreszcie pominąć faktu, że mariologia zawiera w sobie także pewną teologię dziejów, która ma swoje źródła w Magnificat Maryi. Polska mariologia, związana z polskim doświadczeniem kulturowym i politycznym, wiele uwagi poświęciła temu zagadnieniu, jakim jest teologiczne rozumienie dziejów, a przede wszystkim określenie ich sensu. Jest to, najogólniej mówiąc, wizja dziejów, która ujmuje je w perspektywie celowej, to znaczy wskazującej na Boga jako ich Pana i wypełnienie, w którym także człowiek najpełniej odnajduje siebie. To doświadczenie transcendentnej celowości w dziejach, w kontekście współczesnego chaosu w spojrzeniu na człowieka, jego działanie i jego los, wydaje się być bardzo zasadniczym elementem przesłania chrześcijańskiego, którego zapotrzebowanie widać choćby we współczesnej antropologii.

4. Zadania i możliwości mariologii

Wydaje się, iż przed mariologią staje kilka ważnych zadań do podjęcia, które równocześnie otwierają przed nią nowe możliwości oddziaływania.

  1. Na pogłębione studium zasługuje świadectwo wiary ukierunkowanej maryjnie, które zaprezentowali święci i błogosławieni w Kościele. Doświadczenia tych uprzywilejowanych świadków wiary mogłyby pokazać, w jaki sposób z własną wiarą można odnaleźć się w konkretnych warunkach dzisiejszego świata, dokonując przełożenia treści wiary na życie w świecie.
  2. Byłoby rzeczą bardzo ważną odnieść to doświadczenie świętych i błogosławionych do doświadczenia wiary Maryi, która ciągle jawi się jako zagadnienie owocne i aktualne, mogące oświecić rozumienie wiary w Kościele. Kwestia rozumienia wiary pozostaje wciąż podstawową kwestią teologiczną, zwłaszcza w warunkach zmieniającego się świata, w którym wierzący ma odnaleźć się ze swoją wiarą i uczynić ją żywym tworzywem dziejów.
  3. Na uwagę zasługiwałaby kwestia pierwszeństwa kontemplacji, do której zachętę znajdujemy w życiu i wierze Maryi, która jawi się jako Orantka doskonała, a więc ikona wierzącego i Kościoła, który się modli, a w ten sposób pełni najwznioślejszy i najskuteczniejszy czyn swego życia.
  4. Biorąc pod uwagę kwestię maryjnego początku Kościoła, należałoby głębiej zastanowić się nad maryjnym kształtem Kościoła i przejawami jego życia. Sformułowana przez Hansa Ursa von Balthasara „zasada maryjna”, do której nawiązywali papieże Jan Paweł II i Benedykt XVI, zasługuje na dalszą pogłębioną refleksję, aby wydobyć z niej cały potencjał duchowy, jaki ma i może mieć dla Kościoła.
  5. Ponieważ Kościół ma być Kościołem misyjnym i ewangelizującym, należałoby pytać się w większym stopniu, w jaki sposób ożywiać duchem maryjnym dzieło ewangelizacyjne i misyjne w Kościele. Czy nie należałoby dokonać jakichś przewartościowań, aby także w tych działaniach w większym stopniu ujawniała się zasada maryjna, która pozwala lepiej rozumieć „nowego człowieka” i „nowy styl życia”, którym powinien promieniować człowiek Kościoła? Wydaje się ponadto, że warto by pytać się o maryjną formację uczniów Chrystusa, mając na względzie duchowość i pobożność chrześcijańską.

* * *

Nie ulega wątpliwości, że mariologia stanowi bardzo ważny dział teologii, który będąc owocny na poziomie prowadzonych badań, wywiera realny wpływ na życie Kościoła i życie w Kościele. Doświadczenia minionych dziesięcioleci wyraźnie na to wskazują, w związku z czym jawi się jako coś naturalnego postulat dalszej efektywnej pracy nad pogłębieniem mariologii zgodnie z literą i duchem II Soboru Watykańskiego. Doświadczenia związane z recepcją soborowego nauczania dotyczącego Matki Bożej mogą być bardzo pouczające dla innych dziedzin teologii, inspirując do pracy nad dalszą recepcją nauczania soborowego, które jawi się jako możliwość i szansa w Kościele, w odpowiedzi na wyzwania duchowe czasów, w których żyjemy.